Brama Radzikowska to jedyna zachowana brama miejska dawnej Twierdzy Kołobrzeg. Stoi przy ulicy Szpitalnej od ponad 300 lat i choć dziś pełni funkcję mieszkalną, pozostaje świadectwem czasów, gdy miasto otoczone było potężnymi fortyfikacjami. To niewielki, dwukondygnacyjny budynek z charakterystycznym wysokim dachem, który łatwo przeoczyć spacerując tą okolicą.
Dla osób interesujących się historią wojskową i fortyfikacjami to ważny punkt na mapie Kołobrzegu. Pozostałe bramy miejskie nie przetrwały do naszych czasów.
- jedyna zachowana brama miejska
- świadectwo historii wojskowej
- część Miejskiego Szlaku Fortyfikacji
- bliskość innych zabytków
- unikalna architektura militarna
Historia Bramy Radzikowskiej w Kołobrzegu
Brama powstała w 1708 roku jako zachodnia brama forteczna, umieszczona strategicznie między bastionami Geldern I i Geldern II. Przez ten przejazd wyjeżdżało się z miasta w kierunku Trzebiatowa. Pod koniec XVIII wieku budowlę przebudowano, nadając jej klasycystyczny charakter – niestety nie zachowały się żadne dokumenty pokazujące jej pierwotny wygląd.
W czasach, gdy Kołobrzeg funkcjonował jako twierdza, życie mieszkańców podlegało ścisłym regulacjom. Brama Radzikowska, podobnie jak pozostałe dwie bramy miejskie, zamykana była codziennie o godzinie 22. Po tej porze wejście do miasta było możliwe tylko dla osób posiadających specjalną przepustkę wydaną przez komendanta twierdzy. Trudno sobie dziś wyobrazić taką codzienność, gdy każde wyjście i powrót do domu wymagało planowania zgodnie z godzinami otwarcia bram.
Brama Radzikowska jest jedyną zachowaną bramą miejską w Kołobrzegu – wszystkie pozostałe elementy systemu fortyfikacji uległy zniszczeniu lub zostały rozebrane w kolejnych wiekach.
Architektura i wygląd zabytku
Budynek ma prostokątny plan i składa się z dwóch kondygnacji bez podpiwniczenia. Nakrywa go stromy dach dwuspadowy o nachyleniu około 45 stopni, pokryty czerwoną betonową dachówką esówką. Elewacje szczytowe zostały opracowane trójosiowo, a całość jest tynkowana.
W przyziemiu znajdują się szerokie dwuskrzydłowe drewniane wrota prowadzące do przejazdu bramnego – choć dziś przejazd jest zamurowany. Na piętrze, oddzielonym od parteru profilowanym gzymsem, widać prostokątne okna. Całość prezentuje się skromnie, bez zbędnych ozdób, co jest charakterystyczne dla architektury militarnej.
Co zobaczyć w okolicy Bramy Radzikowskiej
Brama znajduje się przy ulicy Szpitalnej, w otoczeniu innych historycznych obiektów. Tuż obok stoi budynek dawnego aresztu garnizonowego z XIX wieku, który wraz z bramą i kuźnią tworzył niegdyś jeden kompleks fortyfikacyjny. Obecnie w tym budynku mieści się Sala Królestwa Świadków Jehowy.
Spacerując tą okolicą warto zwrócić uwagę na pozostałości innych obiektów koszarowych z XIX wieku. Brama stanowi punkt na Miejskim Szlaku Fortyfikacji, który ma około 12 kilometrów długości i prowadzi przez najważniejsze zachowane elementy dawnych umocnień Kołobrzegu.
Brama Radzikowska jako część Miejskiego Szlaku Fortyfikacji
Dla osób zainteresowanych pełnym poznaniem historii Twierdzy Kołobrzeg, Brama Radzikowska jest jednym z punktów na specjalnie wytyczonej trasie turystycznej. Szlak prowadzi między innymi przez Park Generała Dąbrowskiego, gdzie znajdują się relikty nowożytnych fortyfikacji, oraz nad Parsętę, gdzie zachowały się pozostałości Batardeau.
Trasa jest dobrze oznakowana i pozwala w ciągu kilku godzin zobaczyć wszystko, co pozostało z potężnego niegdyś systemu obronnego miasta. Brama Radzikowska stanowi jeden z najbardziej namacalnych dowodów tej historii – w przeciwieństwie do wielu innych obiektów, które zachowały się jedynie fragmentarycznie lub jako ziemne nasypy.
W latach 90-tych XX wieku brama przeszła gruntowny remont, dzięki czemu udało się zachować ten cenny zabytek dla przyszłych pokoleń. Obecnie budynek pełni funkcję mieszkalną.
Dla kogo jest ta atrakcja
Brama Radzikowska zainteresuje przede wszystkim miłośników historii wojskowej i architektury obronnej. To miejsce dla tych, którzy lubią odkrywać mniej oczywiste zabytki, z dala od głównych tras turystycznych. Nie jest to spektakularna atrakcja – raczej skromny, ale autentyczny relikt przeszłości.
Rodziny z dziećmi mogą włączyć bramę w spacer po mieście, szczególnie jeśli dzieci interesują się historią i fortyfikacjami. Samo oglądanie budynku od zewnątrz zajmie zaledwie kilka minut, ale w połączeniu z pozostałymi punktami Szlaku Fortyfikacji może to być ciekawa kilkugodzinna wycieczka.
Fotografowie znajdą tu interesujący motyw – szczególnie że brama kontrastuje z nowoczesnymi budynkami w okolicy. Najlepsze ujęcia można zrobić od strony ulicy Szpitalnej.
Informacje praktyczne – zwiedzanie i dojazd
Lokalizacja: ul. Szpitalna 3, 78-100 Kołobrzeg
Zwiedzanie: Brama jest obiektem mieszkalnym, więc można ją oglądać wyłącznie z zewnątrz. Nie ma godzin otwarcia ani opłat za wstęp – to po prostu zabytek widoczny z ulicy. Warto zatrzymać się na chwilę, przeczytać tablicę informacyjną umieszczoną w pobliżu i zrobić kilka zdjęć.
Czas zwiedzania: Samo oglądanie bramy zajmie 5-10 minut. Jeśli planuje się przejście całego Miejskiego Szlaku Fortyfikacji, należy zarezerwować 3-4 godziny.
Dojazd: Ulica Szpitalna znajduje się w niedalekiej odległości od centrum Kołobrzegu. Można tu dojść pieszo z większości hoteli i pensjonatów w mieście. Dla osób poruszających się samochodem – w okolicy są miejsca parkingowe, choć w sezonie letnim mogą być zajęte. Najbliżej znajduje się Park im. gen. Henryka Dąbrowskiego (około 500 metrów).
Dostępność: Obiekt znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Teren wokół bramy jest ogólnodostępny przez całą dobę.
Odwiedzając Kołobrzeg warto poświęcić chwilę na zobaczenie tego skromnego, ale ważnego zabytku. To jeden z nielicznych materialnych śladów fortecznej przeszłości miasta, który przetrwał do naszych czasów w niemal niezmienionej formie.